Ukraina od lat jest jednym z najważniejszych producentów żywności na świecie.
Zasobne czarnoziemy, rozległe pola i wysoki poziom mechanizacji sprawiły, że kraj ten zyskał miano „spichlerza Europy”.
Jednak w ostatnich latach ukraińskie rolnictwo znalazło się pod presją dwóch potężnych sił: zmian klimatu i wojny.
Obie te kwestie radykalnie zmieniają sposób, w jaki rolnicy sieją, zbierają i planują przyszłość.
🌦 Klimat coraz bardziej nieprzewidywalny
Jeszcze kilkanaście lat temu głównym problemem ukraińskich rolników były mroźne zimy i krótkie sezony wegetacyjne.
Dziś największym zagrożeniem jest susza i brak stabilnych opadów.
Według danych Ukraińskiego Hydrometeorologicznego Instytutu, średnia temperatura na południu kraju wzrosła o 1,8°C w ciągu 30 lat, a liczba dni z temperaturą powyżej 30°C wzrosła ponad dwukrotnie.
Jednocześnie coraz częściej występują nagłe ulewy i burze, które powodują erozję gleby i straty w uprawach.
– Widzimy, że klimat Ukrainy przesuwa się w stronę stepową. Zimy są łagodniejsze, ale lata ekstremalnie suche – mówi Mykoła Kucher, ekspert ds. rolnictwa i były członek Komisji Rolnej Rady Najwyższej.
– To zmusza rolników do całkowitej zmiany podejścia.
🌾 Susze i ekstremalne zjawiska – nowa normalność
W regionach takich jak Odeski, Chersoński i Mikołajowski, rolnicy coraz częściej mierzą się z suszą, która trwa nawet po kilka miesięcy.
W 2023 roku plony pszenicy ozimej spadły tam o ponad 25%, a w niektórych rejonach aż o połowę.
Jednocześnie na zachodzie kraju – w obwodach lwowskim, tarnopolskim i chmielnickim – coraz częściej występują ulewy i lokalne powodzie.
Rolnicy skarżą się, że nawet jeśli opady są wyższe, to ich rozkład jest nierównomierny i destrukcyjny.
– Zdarza się, że w czerwcu przez dwa tygodnie nie spadnie ani kropla deszczu, a potem w jeden dzień leje tak, że zalewa pola i wypłukuje nawozy – mówi Ołeksandr Protas, rolnik z obwodu czerkaskiego.
🌱 Jak ukraińscy rolnicy dostosowują się do zmian?
1. Nowe struktury upraw
Coraz więcej rolników odchodzi od pszenicy na rzecz kukurydzy, słonecznika i soi, które lepiej znoszą suszę.
W południowych regionach rośnie zainteresowanie sorgiem i roślinami pastewnymi odpornymi na brak wody.
2. Odmiany odporniejsze na stres cieplny
Ukraińskie instytuty hodowlane i prywatne firmy nasienne wprowadzają odmiany pszenicy i kukurydzy o krótszym okresie wegetacji i głębszym systemie korzeniowym.
W niektórych regionach testuje się też rośliny hybrydowe, które lepiej znoszą zmienne warunki.
3. Inwestycje w nawadnianie
Choć wojna utrudnia inwestycje, wiele gospodarstw wciąż modernizuje systemy irygacyjne.
W obwodach południowych powstają projekty odtwarzania kanałów melioracyjnych, które zniszczono lub zaniedbano po 2014 roku.
Według Ministerstwa Rolnictwa Ukrainy, do 2030 roku planuje się ponowne uruchomienie 1 mln hektarów systemów nawadniania.
4. Technologie rolnictwa precyzyjnego
Ukraińskie gospodarstwa coraz częściej korzystają z systemów satelitarnych, czujników wilgotności i aplikacji mobilnych, które pomagają optymalizować nawożenie i nawadnianie.
Wiele z nich współpracuje z międzynarodowymi firmami, w tym polskimi i niemieckimi dostawcami rozwiązań rolniczych.
🚜 Wojna i rolnictwo – dodatkowe wyzwanie
Zmiany klimatyczne to jedno, ale wojna przyniosła kolejną falę problemów.
Zniszczone pola, zaminowane grunty, przerwane łańcuchy dostaw i blokady portów – wszystko to znacząco utrudnia produkcję i eksport.
Według danych Ministerstwa Polityki Rolnej Ukrainy, w 2023 roku areał zasiewów spadł o ponad 3 mln hektarów w porównaniu z okresem sprzed wojny.
Mimo to ukraińscy rolnicy zebrali ponad 56 mln ton zboża, co pokazuje ich niezwykłą determinację i zdolność adaptacji.
– Ukraińskie rolnictwo pokazało, że potrafi funkcjonować nawet w najtrudniejszych warunkach – mówi Taras Wysocki, wiceminister rolnictwa.
– Teraz musimy myśleć nie tylko o odbudowie, ale też o przystosowaniu do nowego klimatu.
💧 Zmieniający się klimat a gospodarka wodna
Na południu Ukrainy problemem staje się brak wody do nawadniania po zniszczeniu tamy w Nowej Kachowce w 2023 roku.
Miliony hektarów upraw utraciły dostęp do wody z Dniepru, co grozi dezertyfikacją (pustynnieniem) całych regionów.
Eksperci alarmują, że jeśli nie zostaną uruchomione alternatywne systemy retencji i nawodnień, część ziem rolnych może stać się nieużytkami już w ciągu dekady.
🌍 Ekonomia i eksport – zmiana kierunku
Z powodu blokad portów czarnomorskich Ukraina zaczęła rozwijać alternatywne szlaki eksportowe – przez Polskę, Rumunię i Słowację.
Jednocześnie coraz większą rolę odgrywa przetwórstwo lokalne – produkcja oleju, pasz, białka roślinnego i biomasy.
Nowe kierunki eksportu i inwestycje w technologie mogą pomóc rolnikom uniezależnić się od pogody i geopolityki.
🔮 Przyszłość ukraińskiego rolnictwa – szansa mimo kryzysu
Eksperci są zgodni: przyszłość rolnictwa na Ukrainie zależy od modernizacji, zrównoważonego gospodarowania wodą i rozwoju innowacji.
W planach Ministerstwa Rolnictwa znajduje się:
-
odtwarzanie systemów irygacyjnych,
-
rozwój rolnictwa precyzyjnego i ekologicznego,
-
szkolenia i wsparcie technologiczne dla małych gospodarstw,
-
współpraca z UE w zakresie zielonej transformacji rolnictwa.
Choć sytuacja jest trudna, Ukraina wciąż ma ogromny potencjał, by utrzymać pozycję jednego z liderów światowej produkcji żywności.
Wymaga to jednak dostosowania – nie tylko do realiów wojny, ale też do coraz bardziej nieprzewidywalnego klimatu.
🌾 NAJWAŻNIEJSZE
Zmiany klimatyczne i wojna wystawiły ukraińskie rolnictwo na ciężką próbę.
Jednak mimo zniszczeń, susz i trudności w eksporcie, rolnicy z Ukrainy wciąż sieją, zbierają i produkują żywność – często dla całej Europy.
Rok 2026 może być punktem zwrotnym: czasem odbudowy, ale też nowego podejścia do ziemi, wody i technologii.
To właśnie innowacje, współpraca międzynarodowa i odporność rolników zdecydują o tym, czy Ukraina pozostanie „spichlerzem świata” w nowej, cieplejszej epoce.