Białoruś od dziesięcioleci pozostaje jednym z najbardziej rolniczych krajów Europy Wschodniej.
Rolnictwo stanowi istotną część gospodarki – zatrudnia około 9% ludności aktywnej zawodowo i generuje znaczną część eksportu, szczególnie w sektorze mleczarskim i zbożowym.
Jednak w ostatnich latach białoruscy rolnicy coraz wyraźniej odczuwają skutki zmian klimatycznych, które – podobnie jak w innych krajach regionu – wpływają na plony, jakość gleby i stabilność produkcji.
Równocześnie gospodarka rolna Białorusi stoi przed wyzwaniem modernizacji i adaptacji do warunków geopolitycznych i pogodowych.
🌦 Klimat coraz cieplejszy, ale i bardziej kapryśny
Według danych Narodowej Akademii Nauk Białorusi, średnia temperatura w kraju wzrosła o 1,6°C w ciągu ostatnich 50 lat.
Zimy są coraz krótsze i łagodniejsze, a lata – cieplejsze i bardziej suche.
Największe zmiany obserwuje się w południowych regionach (obwody homelski i brzeskie), gdzie w ostatnich latach częstotliwość susz wzrosła o ponad 30%.
W centralnej części kraju (Mińsk, Mohylew) z kolei notuje się coraz więcej gwałtownych opadów i burz, które prowadzą do lokalnych podtopień i erozji gleb.
– Klimat Białorusi przesuwa się w stronę kontynentalną – mniej stabilnych opadów, więcej ekstremów pogodowych – mówi dr Walerij Stiepanow, klimatolog z Mińska.
– To wymaga od rolników zupełnie innego podejścia niż jeszcze dekadę temu.
🌱 Produkcja roślinna – wyzwania i adaptacja
Białoruś tradycyjnie opiera swoją produkcję roślinną na zbożach, ziemniakach i paszach dla bydła.
Jednak w ostatnich latach coraz większe znaczenie mają kukurydza, rzepak i soja – rośliny bardziej odporne na zmienne warunki pogodowe.
Według danych Ministerstwa Rolnictwa i Żywności Republiki Białoruś, w 2024 roku:
-
areał upraw kukurydzy wzrósł o 18%,
-
powierzchnia rzepaku – o 22%,
-
a soja po raz pierwszy przekroczyła 100 tys. hektarów.
To efekt świadomej polityki dywersyfikacji upraw i prób ograniczenia ryzyka klimatycznego.
– Uprawy zbożowe są coraz bardziej narażone na suszę, dlatego inwestujemy w rośliny oleiste i pastewne – tłumaczy Siergiej Kaługin, dyrektor gospodarstwa z obwodu brzeskiego.
💧 Woda – najcenniejszy zasób rolniczy
Zmiany klimatu coraz częściej ujawniają problem niedoboru wody w glebie.
Mimo że Białoruś ma rozbudowaną sieć rzek i jezior, wiele regionów cierpi na nierównomierne nawodnienie.
W okresach suchych notuje się spadki poziomu wód gruntowych nawet o 30–50 cm, co ma wpływ na plony pszenicy, jęczmienia i ziemniaków.
W odpowiedzi państwo rozpoczęło program modernizacji systemów melioracyjnych i irygacyjnych.
Według rządowego planu, do 2026 roku ma zostać zmodernizowanych ponad 500 tys. hektarów pól, a nowe inwestycje będą koncentrować się w regionach południowych.
🚜 Nowoczesne technologie w białoruskim rolnictwie
Mimo ograniczonego dostępu do zachodnich technologii po 2022 roku, Białoruś stopniowo rozwija mechanizację i rolnictwo precyzyjne.
Coraz więcej gospodarstw korzysta z systemów GPS, automatycznych siewników, dronów i czujników wilgotności.
Współpraca z Rosją i Chinami umożliwia import maszyn i sprzętu, a lokalne fabryki (m.in. Gomselmash, MTZ, Bobrujskagromasz) produkują nowoczesne kombajny, ciągniki i opryskiwacze.
W 2024 roku uruchomiono także pilotażowy projekt „Rolnictwo 4.0”, w ramach którego duże kołchozy i agroholdingy testują rozwiązania do monitorowania upraw z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i zdjęć satelitarnych.
🐄 Sektor hodowlany i przetwórczy – filar eksportu
Rolnictwo białoruskie to nie tylko pola, ale też mocny sektor mleczarski i mięsny, który stanowi podstawę eksportu.
Mleko, sery, masło i mięso trafiają głównie do Rosji, Kazachstanu i Chin.
Jednak i tu widać wpływ klimatu: cieplejsze lato oznacza większy stres cieplny u bydła, co obniża wydajność mleczną nawet o 10–15%.
W wielu gospodarstwach wprowadzane są więc systemy wentylacji, zraszania i automatycznego karmienia, które pomagają utrzymać produkcję na wysokim poziomie.
🌾 Główne wyzwania dla białoruskiego rolnictwa
-
Susze i ekstremalne zjawiska pogodowe – coraz częstsze, szczególnie w południowej części kraju.
-
Starzenie się gleb – utrata próchnicy i erozja wodna.
-
Ograniczony dostęp do zachodnich technologii – skutki sankcji po 2022 roku.
-
Potrzeba modernizacji gospodarstw – szczególnie małych i średnich, które mają trudności z inwestycjami.
-
Brak młodej kadry – odpływ pracowników rolnych do miast i za granicę.
🔮 Perspektywy na 2026 rok
Mimo trudności, białoruskie rolnictwo ma stabilne fundamenty.
Rząd planuje do 2026 roku zwiększyć całkowitą produkcję rolną o 15–20%, w dużej mierze dzięki:
-
inwestycjom w technologię i irygację,
-
rozwojowi nowych odmian roślin,
-
modernizacji przemysłu przetwórczego.
Rozwijane będą też programy wsparcia dla małych gospodarstw i rolników indywidualnych, którzy mają stać się uzupełnieniem dużych państwowych agroholdingów.
Eksperci z Narodowej Akademii Nauk przewidują, że do końca dekady struktura upraw na Białorusi zmieni się całkowicie – mniej zbóż ozimych, więcej kukurydzy, rzepaku i roślin pastewnych.
Jednocześnie kluczowym czynnikiem pozostanie zarządzanie wodą i ochrona gleb przed degradacją.
🌍 Białoruś w kontekście regionalnym
Zmiany klimatyczne nie znają granic – dotyczą zarówno Polski, Ukrainy, jak i Białorusi.
Wszystkie te kraje zmagają się z tym samym problemem: coraz krótszym okresem wegetacyjnym, suszami i gwałtownymi deszczami.
Jednak Białoruś, dzięki centralnemu położeniu i stosunkowo żyznym glebom, nadal ma potencjał, by być ważnym producentem żywności w regionie.
Warunkiem jest jednak modernizacja, inwestycje w infrastrukturę wodną i otwarcie na nowe technologie – nawet w ograniczonych warunkach geopolitycznych.
🧭 Podsumowanie
Rolnictwo na Białorusi stoi dziś na rozdrożu.
Z jednej strony – tradycja, silny sektor mleczarski i solidne gleby.
Z drugiej – wyzwania klimatyczne, ograniczenia gospodarcze i potrzeba modernizacji.
Jeśli państwo i rolnicy skutecznie połączą doświadczenie z nowoczesnością, białoruskie rolnictwo może nie tylko przetrwać, ale i rozwinąć się w nowym klimacie, zachowując swoją pozycję eksportową w regionie.
Rok 2026 może być początkiem nowej ery: rolnictwa opartego na technologii, precyzji i zrównoważonym zarządzaniu zasobami.