Białoruś od dziesięcioleci pozostaje jednym z najbardziej rolniczych krajów Europy Wschodniej.
Rolnictwo stanowi istotną część gospodarki – zatrudnia około 9% ludności aktywnej zawodowo i generuje znaczną część eksportu, szczególnie w sektorze mleczarskim i zbożowym.

Jednak w ostatnich latach białoruscy rolnicy coraz wyraźniej odczuwają skutki zmian klimatycznych, które – podobnie jak w innych krajach regionu – wpływają na plony, jakość gleby i stabilność produkcji.
Równocześnie gospodarka rolna Białorusi stoi przed wyzwaniem modernizacji i adaptacji do warunków geopolitycznych i pogodowych.

Klimat coraz cieplejszy, ale i bardziej kapryśny

Według danych Narodowej Akademii Nauk Białorusi, średnia temperatura w kraju wzrosła o 1,6°C w ciągu ostatnich 50 lat.
Zimy są coraz krótsze i łagodniejsze, a lata – cieplejsze i bardziej suche.

Największe zmiany obserwuje się w południowych regionach (obwody homelski i brzeskie), gdzie w ostatnich latach częstotliwość susz wzrosła o ponad 30%.
W centralnej części kraju (Mińsk, Mohylew) z kolei notuje się coraz więcej gwałtownych opadów i burz, które prowadzą do lokalnych podtopień i erozji gleb.

– Klimat Białorusi przesuwa się w stronę kontynentalną – mniej stabilnych opadów, więcej ekstremów pogodowych – mówi dr Walerij Stiepanow, klimatolog z Mińska.
– To wymaga od rolników zupełnie innego podejścia niż jeszcze dekadę temu.

Produkcja roślinna – wyzwania i adaptacja

Białoruś tradycyjnie opiera swoją produkcję roślinną na zbożach, ziemniakach i paszach dla bydła.
Jednak w ostatnich latach coraz większe znaczenie mają kukurydza, rzepak i soja – rośliny bardziej odporne na zmienne warunki pogodowe.

Według danych Ministerstwa Rolnictwa i Żywności Republiki Białoruś, w 2024 roku:

• areał upraw kukurydzy wzrósł o 18%,

• powierzchnia rzepaku – o 22%,

• a soja po raz pierwszy przekroczyła 100 tys. hektarów.

To efekt świadomej polityki dywersyfikacji upraw i prób ograniczenia ryzyka klimatycznego.

– Uprawy zbożowe są coraz bardziej narażone na suszę, dlatego inwestujemy w rośliny oleiste i pastewne – tłumaczy Siergiej Kaługin, dyrektor gospodarstwa z obwodu brzeskiego.

Woda – najcenniejszy zasób rolniczy

Zmiany klimatu coraz częściej ujawniają problem niedoboru wody w glebie.
Mimo że Białoruś ma rozbudowaną sieć rzek i jezior, wiele regionów cierpi na nierównomierne nawodnienie.
W okresach suchych notuje się spadki poziomu wód gruntowych nawet o 30–50 cm, co ma wpływ na plony pszenicy, jęczmienia i ziemniaków.

W odpowiedzi państwo rozpoczęło program modernizacji systemów melioracyjnych i irygacyjnych.
Według rządowego planu, do 2026 roku ma zostać zmodernizowanych ponad 500 tys. hektarów pól, a nowe inwestycje będą koncentrować się w regionach południowych.

Nowoczesne technologie w białoruskim rolnictwie

Mimo ograniczonego dostępu do zachodnich technologii po 2022 roku, Białoruś stopniowo rozwija mechanizację i rolnictwo precyzyjne.
Coraz więcej gospodarstw korzysta z systemów GPS, automatycznych siewników, dronów i czujników wilgotności.

Współpraca z Rosją i Chinami umożliwia import maszyn i sprzętu, a lokalne fabryki (m.in. Gomselmash, MTZ, Bobrujskagromasz) produkują nowoczesne kombajny, ciągniki i opryskiwacze.

W 2024 roku uruchomiono także pilotażowy projekt „Rolnictwo 4.0”, w ramach którego duże kołchozy i agroholdingy testują rozwiązania do monitorowania upraw z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i zdjęć satelitarnych.

Sektor hodowlany i przetwórczy – filar eksportu

Rolnictwo białoruskie to nie tylko pola, ale też mocny sektor mleczarski i mięsny, który stanowi podstawę eksportu.
Mleko, sery, masło i mięso trafiają głównie do Rosji, Kazachstanu i Chin.

Jednak i tu widać wpływ klimatu: cieplejsze lato oznacza większy stres cieplny u bydła, co obniża wydajność mleczną nawet o 10–15%.
W wielu gospodarstwach wprowadzane są więc systemy wentylacji, zraszania i automatycznego karmienia, które pomagają utrzymać produkcję na wysokim poziomie.

Główne wyzwania dla białoruskiego rolnictwa

1. Susze i ekstremalne zjawiska pogodowe – coraz częstsze, szczególnie w południowej części kraju.

2. Starzenie się gleb – utrata próchnicy i erozja wodna.

3. Ograniczony dostęp do zachodnich technologii – skutki sankcji po 2022 roku.

4. Potrzeba modernizacji gospodarstw – szczególnie małych i średnich, które mają trudności z inwestycjami.

5. Brak młodej kadry – odpływ pracowników rolnych do miast i za granicę.

Perspektywy na 2026 rok

Mimo trudności, białoruskie rolnictwo ma stabilne fundamenty.
Rząd planuje do 2026 roku zwiększyć całkowitą produkcję rolną o 15–20%, w dużej mierze dzięki:

• inwestycjom w technologię i irygację,

• rozwojowi nowych odmian roślin,

• modernizacji przemysłu przetwórczego.

Rozwijane będą też programy wsparcia dla małych gospodarstw i rolników indywidualnych, którzy mają stać się uzupełnieniem dużych państwowych agroholdingów.

Eksperci z Narodowej Akademii Nauk przewidują, że do końca dekady struktura upraw na Białorusi zmieni się całkowicie – mniej zbóż ozimych, więcej kukurydzy, rzepaku i roślin pastewnych.
Jednocześnie kluczowym czynnikiem pozostanie zarządzanie wodą i ochrona gleb przed degradacją.

Białoruś w kontekście regionalnym

Zmiany klimatyczne nie znają granic – dotyczą zarówno Polski, Ukrainy, jak i Białorusi.
Wszystkie te kraje zmagają się z tym samym problemem: coraz krótszym okresem wegetacyjnym, suszami i gwałtownymi deszczami.

Jednak Białoruś, dzięki centralnemu położeniu i stosunkowo żyznym glebom, nadal ma potencjał, by być ważnym producentem żywności w regionie.
Warunkiem jest jednak modernizacja, inwestycje w infrastrukturę wodną i otwarcie na nowe technologie – nawet w ograniczonych warunkach geopolitycznych.

🧭 Podsumowanie

Rolnictwo na Białorusi stoi dziś na rozdrożu.
Z jednej strony – tradycja, silny sektor mleczarski i solidne gleby.
Z drugiej – wyzwania klimatyczne, ograniczenia gospodarcze i potrzeba modernizacji.

Jeśli państwo i rolnicy skutecznie połączą doświadczenie z nowoczesnością, białoruskie rolnictwo może nie tylko przetrwać, ale i rozwinąć się w nowym klimacie, zachowując swoją pozycję eksportową w regionie.

Rok 2026 może być początkiem nowej ery: rolnictwa opartego na technologii, precyzji i zrównoważonym zarządzaniu zasobami.

Artykuł Rolnictwo na Białorusi wobec zmian klimatu – wyzwania, kierunki rozwoju i perspektywy do 2026 roku pochodzi z serwisu PARTS AGRO Blog.